Kształcenie ustawiczne w praktyce

Kształcenie ustawiczne, a po angielsku „lifelong learning” – czy to po prostu świeże, chwytliwe hasło? Myślę, że tak, bo patrząc na definicję tego procesu, samo pojęcie nie jest niczym nowym.

Dlaczego kształcenie ustawiczne staje się popularne?

Człowiek uczy się całe życie, a i tak umiera głupi. Świat się zmienia i aby w nim przetrwać, trzeba się uczyć. Tak było w starożytnej Grecji, tak jest i dziś. W ten sposób można w skrócie podsumować, o co chodzi w kształceniu ustawicznym.

Przyspieszyło jednak tempo zmian. Postęp technologiczny ani śmie zwolnić.

Dlatego też taki termin jak kształcenie ustawiczne zyskuje na popularności – bo żeby dzisiaj utrzymać się w pracy czy biznesie, trzeba się szybko uczyć nowych rzeczy i adaptować do otoczenia.

Kształcenie ustawiczne – co to jest?

Według polskiej Wikipedii:

Kształcenie ustawiczne – proces stałego odnawiania, rozwijania i doskonalenia kwalifikacji ogólnych i zawodowych jednostki trwający przez całe jej życie. Jest to dotycząca osób dorosłych część uczenia się przez całe życie (ang. lifelong learning) rozumianego jako całość aktywności poznawczych podejmowanych w trakcie życia z myślą o pogłębianiu wiedzy, umiejętności lub kwalifikacji (z przyczyn osobistych, społecznych lub zawodowych).

W praktyce kształcenie ustawiczne to więc nieustanne zdobywanie wiedzy i umiejętności przydatnych nie tylko w pracy, ale też w szerokopojętym “życiu”. W definicję łapie się więc zarówno nauka obsługi koparki, jak i opanowanie przepisu na napar z imbiru (polecam na przeziębienia).

Nauka w szkole vs kształcenie ustawiczne

Uczysz się nowych rzeczy każdego dnia, świadomie lub nie. Każda interakcja z inną osobą, zadanie w pracy, spotkanie, czegoś Cię uczy. Masz jednak wybór: możesz pasywnie absorbować to, co wokół Ciebie, lub wziąć sprawy w swoje ręce i pokierować swoim rozwojem.

Większość wiedzy w swoim życiu zdobywamy poza formalnym systemem edukacji. Kształcenie ustawiczne mocno różni się od lekcji w szkole. Przede wszystkim to Ty decydujesz, co jest dla Ciebie ważne i interesujące. Nie jesteś zmuszony do podążania za materiałem, który jest Ci narzucony odgórnie. Sam tworzysz swój “program nauczania”.

Szkoła to też głównie nauka pasywna. Słuchasz, czytasz, notujesz. Czasem jest sprawdzian lub odpowiedź ustna, więc musisz się nieco wysilić. Ale ogólnie rzecz biorąc, zamiast praktyki jest nudna teoria.

W kształceniu ustawicznym sam decydujesz o balansie między teorią i praktyką. Najczęściej lepszym wyborem będzie zainwestowanie większej ilości czasu i energii w to drugie. Robienie czegoś to szybsza ścieżka do opanowania umiejętności, niż czytanie o tym “jak coś zrobić”.

Oczywiście teoria też jest przydatna, zwłaszcza na początku, gdy poznajesz podstawy danego zagadnienia. Zwykle nie warto z nią przesadzać i dedykować większość czasu na ćwiczenia celowe.

Cechy lifelong learnera

Bycie lifelong learnerem, czyli osobą praktykującą kształcenie ustawiczne, to głównie kwestia postawy. Większość osób, które znam, przestała się edukować w momencie odebrania dyplomu ukończenia szkoły lub uczelni. Dla lifelong learnera to właśnie wtedy zaczyna się nauka.

Najważniejsze cechy lifelong learnera:

  • Samodzielność w wyborze kierunku w rozwoju wiedzy i umiejętności.
  • Motywacja wewnętrzna – nie potrzebuje kija i marchewki, żeby zabrać się do nauki.
  • Samodzielne planowanie – bierze na siebie odpowiedzalność za stworzenie kompleksowego planu rozwoju i jego egzekucję.
  • Samouk – większość umiejętności zgłębia samodzielnie, chociaż nie wyklucza to pomocy ze strony trenera czy innych osób.
  • Zwykle wybiera nieformalną edukację – wykorzystuje różne zasoby darmowe i płatne (książki, wideo, prywatne kursy, trenerzy).

Mocne przeciwieństwo pasywnej nauki znanej ze szkoły, prawda?

Nawyki wspomagające kształcenie ustawiczne

Jakie są typowe zachowania cechujące osobę, która praktykuje kształcenie ustawiczne?

Czytanie wyselekcjonowanych książek

Czytanie to fantastyczna forma nauki, ale jest też ”społecznie akceptowalną formą prokrastynacji”, jak to zgrabnie ujął Ryan Holiday w 410 odcinku podcastu Tim Ferris Show.

Uważam, że lepiej jest czytać za dużo, niż nie czytać wcale. O ile tylko czytanie nie jest jedyną aktywnością, dzięki której się rozwijasz.

Dlatego lifelong learner starannie dobiera książki, które czyta. Nie chodzi o to, kto odhaczy więcej pozycji, ale o to, ile z nowo poznanej wiedzy możesz faktycznie zastosować w praktyce, aby ulepszyć coś w swoim życiu. Jeśli po lekturze nic się nie zmienia, to po co czytać?

Stała nauka języków obcych

Wiele osób wierzy, że nauka języka (przeważnie angielskiego) kończy się wraz z ostatnim dzwonkiem w szkole. To błąd. Umiejętności językowe trzeba doskonalić cały czas – no chyba, że jesteś już na poziomie native speakera. Lifelong learner o tym wie i nie osiada na laurach. Stale poszerza swoje słownictwo, dopieszcza wymowę i eliminuje błędy w gramatyce.

Słuchanie podcastów i audiobooków

Słuchając podcastów żyjesz podwójnie, jak głosi internetowa mądrość. Większość z nas poświęca kilka godzin w tygodniu na zakupy, gotowanie, dojazdy czy sprzątanie. Praktyk kształcenia ustawicznego podczas tych aktywności niekoniecznie daje odpocząć umysłowi i zdobywa wiedzę poprzez słuchanie.

Pielęgnacja dobrych nawyków

Lifelong learner ma świadomość, że zestaw dobrych nawyków pomaga się rozwijać mniejszym nakładem energii. Nie chodzi tu tylko o takie nawyki, jak codzienna nauka czy robienie notatek z książek. Kluczowe są wszelkie poboczne aktywności, jak sport, zdrowe odżywianie się, przerwa od laptopa czy telewizora na godzinę przed spaniem, regularne odkładanie pieniędzy. etc. Każdy nawyk, który prowadzi do lepszego zdrowia, spokojniejszej głowy i większej ilości czasu, pomaga skuteczniej nabywać nowe umiejętności.

Ciekawość świata

Osoby stale się rozwijające nie boją się kwestionować status quo. Wiedzą, że bycie ciekawym i dociekliwym prowadzi do rozwoju, a czasem do przełomowych pomysłów. Gdyby nasi przodkowie mieli odmienne podejście, to do dziś siedzielibyśmy w jaskiniach.

Szukanie wyzwań

Wyzwania są trudne. Wymagają od nas więcej, niż potrafimy. Aby sprostać wyzwaniu, trzeba się nauczyć czegoś nowego. Lifelong learner to wie i dlatego nie stroni od trudnych zadań. Wręcz przeciwnie – aktywnie ich szuka.

Dlaczego kształcenie ustawiczne jest ważne

Takie zawody jak Social Media Manager czy Vlogger nie istniały 10 lat temu. Aplikacje takie jak Tik-Tok zdobywają w mgnieniu oka setki milionów użytkowników. Świat zmienia się błyskawicznie, a największe szanse na poradzenie sobie w nim mają te osoby, które szybko się uczą.

Dodatkowo nad wieloma zawodami wisi widmo automatyzacji. Maszyny i sztuczna inteligencja prawdopodobnie doprowadzą do zamknięcia wielu miejsc pracy. Osoby, które trafią przez to na bezrobocie, będą musiały się przekwalifikować, aby nadal być przydatnymi dla społeczeństwa. W przeciwnym wypadku czeka ich marny los.

NPR przewiduje, że do 2030 roku największe cięcia etatów czekają takie branże, jak:

  • Administracja biurowa
  • Gastronomia
  • Produkcja przemysłowa
  • Obsługa maszyn

Według Careeraddict do 2030 roku pracę prawdopodobnie stracą wszyscy:

  • Agenci podróży
  • Kasjerzy
  • Bibliotekarze
  • Kurierzy
  • Szwacze

Chociaż ludzie są nienajlepsi w przewidywaniu czasu potrzebnego na wystąpienie zjawiska, to ogólny kierunek tych rozważań jest logiczny. Powtarzalne prace, które może wykonać maszyna, finalnie nie będą potrzebować ludzkich rąk.

Dodatkowo U.S. Bureau of Labor Statistics przewiduje, że obecni uczniowie będą wykonywać od 8 do 10 różnych zawodów jeszcze przed 40. urodzinami.

10 różnych zawodów jeszcze przed kryzysem wieku średniego. Nie do pomyślenia, prawda?

Z danych jasno wynika, że nauka nowych umiejętności będzie nam coraz bardziej potrzebna, żeby utrzymać się na rynku pracy. Lifelong learning z dziwnego pomysłu stanie się codziennością dla większości osób. Nie tylko dla “fanów rozwoju osobistego” 😉

Kształcenie ustawiczne stara się też promować Unia Europejska. W jednej z rekomendacji możesz znaleźć 8 umiejętności, jakie są uważane za kluczowe dla obywatela funkcjonującego w społeczeństwie opartym o wiedzę. Wśród nich są umiejętność skutecznego uczenia się, świadomość kulturowa, znajomość języków obcych czy kompetencje matematyczno-technologiczne.

Korzyści płynące z kształcenia ustawicznego

Nie odkryję Ameryki stwierdzeniem, że stale edukująca się osoba ma większe szanse na dobrą pracę, świetne zarobki czy sukces biznesowy. To dość oczywiste. 

Ale lifelong learning ma też wiele innych, może mniej mierzalnych, ale jakże istotnych benefitów.

  1. Możesz znaleźć swoją pasję – bo lifelong learning zakłada próbowanie wielu rzeczy.
  2. Poprawisz poczucie własnej wartości i pewność siebie.
  3. Będziesz bardziej interesującą osobą.
  4. Lepiej zrozumiesz otaczający Cię świat i innych ludzi.
  5. Zwiększysz szanse na życie w zdrowiu.
  6. Łatwiej nawiążesz nowe znajomości.
  7. Rozpoczęcie i prowadzenie rozmowy stanie się prostsze – bo będziesz mógł się wypowiedzieć na wiele tematów.
  8. Wyrzuty sumienia za “marnowanie czasu na pierdołach” będą Ci się rzadziej przytrafiać.

Kształcenie ustawiczne – jak je zaadaptować?

Bycie lifelong learnerem może brzmieć fantastycznie, ale nie każdemu przypadnie do gustu. Z jednej strony korzyści płynących z takiego nastawienia do życia jest wiele, ale z drugiej stałe uczenie się nowych rzeczy wymaga energii, samodyscypliny i determinacji. Zwłaszcza w początkowej fazie, gdy dopiero zaczynasz kształtować nawyk ciągłego rozwijania się.

Jak wcielić lifelong learning w życie? Mam dla Ciebie trzy kluczowe porady.

#1: Zacznij powoli

Nie szalej z dziesiątkami nowych umiejętności, pasji i obszarów wiedzy. Zacznij od zbudowania nawyku codziennego uczenia się – nawet 5 minut dziennie wystarczy na początku.

Znajdź coś, czego zawsze chciałeś się nauczyć, ale odkładałeś to na później, ponieważ „nie byłeś gotowy”, czułeś się „głupio” lub myślałeś, że jest już „za późno”.

Idealnie, jeśli nie jest to umiejętność trudna do opanowania. Nauka podstawowych ćwiczeń na rozciąganie sprawdzi się lepiej, niż próba opanowania gry na gitarze.

Sugeruję zostawienie nauki zaawansowanych umiejętności na później, gdy będziesz miał już wyrobiony nawyk uczenia się, a Twoja cierpliwość będzie wyższa. Ładowanie się na początku na ścieżkę nauki pełną przeszkód to szybka droga do wypalenia.

Zacznij powoli i od czegoś relatywnie prostego.

#2: Opracuj mapę umiejętności

Gdy wypracujesz nawyk uczenia się, spójrz na swoje umiejętności z szerszej perspektywy.

Ćwiczenie, które uważam za przydatne, polega na opracowaniu mapy umiejętności. Format mapy myśli jest tutaj jak znalazł.

Rozpisz pożądane umiejętności z różnych kategorii: sport, umiejętności miękkie, umiejętności związane z karierą, umiejętności biznesowe, i tak dalej. Wrzuć na mapę wszystko, co chciałbyś umieć.

Im bardziej chcesz zaangażować się w konkretny obszar, tym bardziej szczegółowa powinna być dana odnoga mapy myśli.

Dobrze jest umieścić na mapie także umiejętności, które już posiadasz. Gdy zobaczysz, że całkiem sporo już potrafisz, zyskasz dodatkową motywację do nauki nowych rzeczy.

Po wypisaniu wszystkich pomysłów zastanów się, co powinno być priorytetem, co powinno poczekać, a także jak jedna umiejętność wpływa na drugą. Przykładowo chciałbym kiedyś grać na perkusji, ale nie chcę, aby był to mój główny instrument, więc opieram się pokusie i najpierw koncentruję się na opanowaniu gitary basowej.

#3: Optymalizuj proces uczenia się

Kolejnym aspektem jest nauka tego, jak się uczyć. Strategia nabywania umiejętności jest bezużyteczna, jeśli jej nie wdrożysz w życie.

Czasu i energii zawsze mamy za mało, więc optymalizacja procesu uczenia się jest istotna. Na ten temat stworzyłem oddzielny artykuł.

Przykłady kształcenia ustawicznego

Niektóre z przykładów kształcenia ustawicznego mogą być zaskakujące, ale większość z nich to normalne, każdemu znane, codzienne aktywności.

  • Pisanie
  • Czytanie
  • Prowadzenie dziennika
  • Nauka gry na instrumencie
  • Uprawianie sportu
  • Przerabianie kursu online
  • Nowe wyzwania w pracy
  • Nauka programowania
  • Rozmowy z innymi osobami
  • Rozpoczęcie projektu pobocznego
  • Podróżowanie

Sprawdź też listę 41 sposobów na praktykowanie kształcenia ustawicznego.

Podsumowanie

Generalnie każda aktywność, która pomaga Ci się rozwijać, podpada pod kształcenie ustawiczne. Nawet jeśli tego nie zauważasz, to uczysz się każdego dnia.

Pytanie tylko czego się uczysz i czy rzeczywiście jest to najlepsze wykorzystanie Twojego czasu i energii. Kształcenie ustawiczne, że świadomie decydujesz się na opanowanie poszczególnych umiejętności i samodzielnie do nich dążysz. Nie potrzebujesz bata nad głową.

Zachęcam do takiego nastawienia. Dane płynące z różnych instytucji są nieprzejednane – świat będzie się zmieniał coraz szybciej, a żeby pozostać na wodzie, trzeba będzie się do niego dostosować.

Zresztą to już się dzieje, a najlepiej radzą sobie Ci, dla których zdobywanie nowej wiedzy to chleb powszedni. Odłóż na trochę pada, daj konsoli odpocząć i sięgnij po książkę czy kurs online. Dołącz do lifelong learnerów – podziękujesz sobie w przyszłości 🙂

Zdjęcie autorstwa Singkham z Pexels

Autor | Damian Rams

W dzień analityk-prywaciarz, wieczorami bloger. Uwielbiam uczyć się nowych rzeczy. Na blogu dzielę się technikami, które pomogą Ci efektywniej rozwijać umiejętności.

Dodaj komentarz

Poprzedni wpis:

Następny wpis: